PARİS'TE BİR OSMANLI SEFİRİ

 

PARİS’TE BİR OSMANLI SEFİRİ 

Yirmisekiz Mehmet Çelebi'nin Fransa Seyahatnamesi

Hazırlayan: Şevket Rado

Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

18.Basım - Ocak 2025

107 sayfa

Yirmisekiz Mehmet Çelebi 1720-1721 Paris elçimiz.

 III.Ahmet tarafından 1720'de Fransa'ya büyükelçi olarak görevlendiriliyor. 

(Bu arada Yirmisekiz lakabı, gençken Yeniçeri Ocağı’nın 28.taburuna yazıldığı içinmiş)

Mehmet Çelebi oğlu Said ile (sonradan sadrazam Said Paşa olacak) ve diğer görevlilerle Paris'e doğru yola çıkıyor. 21 Kasım 1720’de Toulon’dan ülkeye giriyor. 

“Varup iskeleye çıkdıkda ol mahalde kapudanlar saf bağlamışlar. Bizi karşılayup aşinalıklar eylediler.” Sf14

diyerek hoş karşılandığını anlatıyor. Genel olarak hoş tutulmuş zaten. Saygı ve ilgi gösterilmiş kendisine. 

Geldiklerinde ülkede veba salgını var. O yüzden zaman zaman karantinaya giriyorlar. “Kırantene” diye geçiyor kavram kitapta.

*

Sokaklarda bir sürü kadın olması şaşırtıyor elçimizi:

“Fransa memleketlerinde kadınların itibarı erkeklerden üstün olmağla istedikleri ne ise, işlerler ve murad ettikleri yere giderler.” Sf.19

*

Dönemin Fransa kralı XV.Louis on bir yaşında. Fransız Mareşal kralın gençlini güzelliğini övüyor:

 “Kralımızın güzelliğine ne dersiniz?' diye sual eyledi. “Maaşallah” dedik. Sf.48 

Mareşal krala diyor şöyle bir yürüyün görsünler, şimdi de koşun, koştuğunuzu görsünler. 

Zaten bu Fransız sarayında kralı çeşitli şekillerde görme seremonisi var. Kral nasıl yemek yer, yatağında nasıl yatar, nasıl kalkar, nasıl giyinir izlemek isteyenler oluyor, bunun için önceden izin alıyorlar. Elçimiz bunu “adetleri böyle imiş” diye anlatıyor. Bizim elçiyi de yemek yerken izlemek isteyenler olmuş: 

“Filan kimsenin kızı veya filanın karısıdır; yemek yidiginize bakmağa izninizi rica eder' deyu haberler gelüp kimini def’edemeyüp naçar ruhsat verirdik.” Sf.32

Ramazan ayında da elçimiz ve yanındakiler nasıl iftar eder, nasıl teravih namazı kılar izlemek için yüzlerce kadın gelmiş. Elleri de boş gelmiş. Elçimiz diyor "Bunlarda şey getirmek galiba adet olmamak gerektir." sf.82 

(Kitabın ilk nüshası hazırlanırken bazı yerler daha güzel dursun diye değiştirilmiş, Mehmet Çelebi karalayıp düzeltmiş doğru bulmadığı kısımları. Bu Ramazan iftarını izleme kısmında yazma nüshada seyre gelen herkesin otuz kutu şekerleme getirdiği yazıyorken Çelebi bu satırı silip "bir kutu getirmiş yoktur" yazmış. "Bunlarda şey getirmek galiba adet olmamak gerektir." de onun düzelttiği not.)

*

Operaya da gidiyor tabii ki elçimiz. “Paris şehrine mahsup bir lûub var imiş, adına opera dirler imiş.” 

Opera sahnesinde dekorun hikayeye göre değişmesi onu çok şaşırtıyor. “Görülmedikçe inanılmayacak kadar acaiplikler ve gariplikler temaşa olundu.” Sf.55 diye anlatıyor.

*

Avlara, hayvanat bahçelerine, saray bahçelerine vb davet ediyorlar. Güzel geziyor, inceliyor. Sonra krala veda edip dönüyorlar.

*

Doğum tarihi tam olarak bilinmeyen, 1660'lar olarak tahmin edilen Yirmisekiz Çelebi Mehmet'in parladığı dönem 1718 Pasarofça Antlaşması'nın müzakere heyetinde görev almasıyla oluyor. Orada yabancı soyluların saygısını kazanıyor.

III.Ahmet, 1730'da Patrona Halil İsyanı ile tahttan indirilince Yirmisekiz Mehmet Çelebi de gözden düşüyor. Son olarak Kıbrıs valisi olarak görevlendiriliyor ve 1732'de orada vefat ediyor. 

*

Anılarını yazmış olması çok kıymetli. Ben de Fransa büyükelçisi olsam ben de anılarımı yazardım. Büyükelçi olup da anılarını yazmayan zaten ayıp eder. 

CÜRET

 

CÜRET

Neslihan Önderoğlu

2023

Everest Yayınları

1.Basım – Eylül 2023

171 sayfa

 

Üzücü bir hikaye.

*

Gül, çok çocuklu fakir bir ailenin kızı. Aile evden bir boğaz eksilsin diyerek Gül’ü başka bir ailenin yanına veriyor.

Travmaya bak. Neden ben, diye sorar insan. Gül de soruyor tabii. Ah kuzum!

Gül’ün besleme olarak gittiği aile Aliye Hanım ve Reşat Bey’in evi. Aliye ile Reşat’ın engelli bir oğulları var, Oğuz. Gül, Oğuz’a bakmakla görevli. Oğuz yürüyemiyor, konuşamıyor. Gül, onunla konuşuyor, onun altını değiştiriyor, ilaçlarını veriyor, onu tıraş ediyor… ve daha bir sürü şey.

Aliye Hanım’ın ismi Yeşilçam’da kötü karakterleri canlandıran Aliye Rona’dan mı geliyor nedir, tam o cinsten bir karakter. Gül’ü sevmesi beklenir değil mi, oğluna bakıyor mis gibi sonuçta, ama yok Gül’e kötü davranıyor. Kadının içi kötü ondan olsa gerek.

Gül on iki yaşında geldiği bu evden kim bilir ne zaman, nasıl çıkacak ya da hiç çıkabilecek mi? Buna dair pek umut vermiyor okuyucuya yazar.

Bir gün Reşat Bey ölüyor. Aliye Hanım da onun ardından elden ayaktan düşüyor. O da artık Gül’ün bakımına muhtaç kalıyor ama Gül’e kötü davranmaktan bir gıdım uzaklaşmıyor.

*

Aynı apartmanda üst komşu Resul var, annesiyle yaşıyor. Antikacılık yapıyor, Kadıköy’de dükkanı var. Bir gün dükkana gidecekken annesi diyor ki, Aliye Hanım’a bir bak ne zamandır sesi çıkmıyor.

Resul annesini kırmıyor, Aliye Hanım’ın evine uğruyor. Kapıyı Gül açıyor. Gül, lappadanak söylüyor Aliye Hanım öldü diye.

Resul giriyor içeri, Aliye Hanım ölmüş evet. Ama boğazında izler var. Gül yine söylüyor açıkça kendisinin yaptığını.

Aliye Hanım son günlerinde Oğuz’u öldürmeyi planlıyormuş. Aliye Hanım artık yaşlandı ve öleceğinin farkında, öldüğünde Oğuz’u öylece bırakmamak için onu zehirlemeyi düşünüyor. Bunun için bir karışım yaparken Gül görüyor. Gül onu engellemek için Aliye Hanım’ı öldürüyor.

Resul’den direkt polisi arayıp kenara çekilmesi beklenir değil mi? Ama yok, öyle yaparsa roman olmaz. Öyle yapmayacak ki roman olsun.

*

Gül, Oğuz’u çok seviyor. Adeta onunla o lanet evde hayata tutundu. Hapse girmek umurunda değil ama Oğuz’a bakacak kimse yok, aklı onda. Yıllar önce bir tanıdığı adresini vermiş, Tarlabaşı’nda, bir şey olursa gelirsin, diyerek. Oraya gideceğim, diyor, Oğuz’u da alıp.

Resul de onlara yardım etmeye karar veriyor. Aliye’nin ölü bedenini buzdolabına koyup yola çıkıyorlar.

*

O gün yola çıkmak için hiç iyi bir gün değil. Şehirdeki mülteciler ve Türkler arasında çatışmalar başlamış. Yer yer patlamalar, yangınlar oluyor. Gül, Oğuz, Resul güç bela kendilerini Kadıköy’den vapura atıyorlar. Vapurda da arbede çıkıyor. Silahlar patlıyor. Oğuz ölüyor.

Gül’ün hali perişan tabii.

Oğuz’u denize atıyorlar.

Gül için artık nereye gittiğinin de bir önemi yok. Sadece hiç kimsenin bilmediği, tamamen unutulacağı bir yer istiyor.

O esnada Resul’un aklına Marmaris’teki yazlığı geliyor. Resul’ün ikizi varmış. Yıllar önce ikizi denizde ölünce anne babası o yazlığa uğramaz olmuş. Resul ve Gül oraya gitmek üzere otobüse biniyor. 

Resul bu süreçte Gül’e aşık oldu tabii. Tam sırasıydı yani, koyun can derdinde kasap et derdinde.

Gül bu arada hamile, Oğuz’dan. Aslında Gül Oğuz’a tecavüz etti teknik olarak. 

Gül, Oğuz'dan hamile olduğunu söylüyor Resul'e. Resul önce mırın kırın bir şeyler söyleniyor. Sana ne oluyor be, sen kimsin?

Bu ikisini otobüste bırakıyoruz kitabın sonunda. Yol uzun, yol boyu konuşup birbirlerini tanırlar artık. 

*

Kitap bana Türkan Şoray’ın bir filmini anımsattı. Türkan Şoray’ın oynadığı karakter gelin olmuş, evlenecek, ama damat ölüyor mu ne oluyor, bir şey oluyor, evlenemiyor onunla, onun kardeşiyle evlendirmeye karar veriyorlar. Ama kardeşi daha bebek. Türkan Şoray o bebeğe bakacak, büyütecek, sonra onunla evlenecek.  Ruh hastası ruh hastası hikayeler/hayatlar  tövbe estağfurullah.

Filmi buldum. Bkz: SULTAN GELİN. İzlemeyin, korkunçlu. 

 

 

NASIL ÖLÜNÜR

 

NASIL ÖLÜNÜR

(Comment On Meurt)

Emile Zola

1876

Fransızca Aslından Çeviren: Volkan Yalçıntoklu

Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

7.Basım - Ağustos 2024

38 sayfa

Çeşitli sosyal sınıflardan insanın son anları anlatılıyor kitapta.

Kimisi zengin, kimisi fakir. Ölümle birlikte tüm statüler sıfırlanıyor.

Fakirlerin ölümleri dokunaklı iken zenginlerin ölüm döşeğinde bile akılları geride kalan mallarında mülklerinde.

Ben çok etkilenmedim kitaptan. Kendimi tok hissediyorum ölüm çeşitlerine de sınıf farklarının yarattığı sisteme de.

FACTFULNESS

 

FACTFULNESS

Dünya Hakkında Yanılmamızın On Nedeni ve Neden Her Şey Aslında Sandığınızdan Daha İyi

(Factfulness: Ten Reasons We're Wrong About the World and Why Things Are Better Than You Think)

Hans Rosling

2018

İngilizceden çeviren: Sevinç Seyla Tezcan

Pegasus Yayınları

1.Baskı - Eylül 2019

350 sayfa

Dünya o kadar da kötü değil demeye çalışıyor kitap.

*

13 soruluk bir testle başlıyor. Örneğin;

Bugün dünyadaki düşük gelirli ülkelerden kızların yüzde kaçı ilkokulu bitiriyor?

A)%20

B)%40

C)%60

Ben  A dedim, doğru cevap C imiş.

 

Son 20 yılda dünyada aşırı yoksulluk içinde yaşayan nüfusun oranı:

A) Neredeyse ikiye katlandı

B) Üç aşağı beş yukarı aynı kaldı

C) Neredeyse yarı yarıya azaldı.

Ben  A dedim, doğru cevap C imiş

 

Bugün dünyada 1 yaşındaki çocukların yüzde kaçı bazı hastalıklara karşı aşılıdır?

A) %20

B)%50

C)%80

B dedim, doğru cevap C imiş

 

Dünya genelinde 30 yaşındaki erkekler hayatlarının ortalama 10 yılını okulda geçirmektedir. Aynı yaştaki kadınlar kaç yılı okulda geçirmiştir?

A)9 yıl

B)6 yıl

C)3 yıl

C dedim, doğru cevap A imiş

*

Anladınız mı?

Bu gibi istatistiki verilerden yola çıkarak aslında gidişatın o kadar da kötü olmadığını anlatıyor.

Gerçekten ön yargılı mıyız her şeyin kötüye gittiğine dair?

Pek çok ülkeden pek çok eğitim ve meslek grubundan12 bin kişiye sorulmuş bu sorular. Ortalama doğru cevap sayısı 2 imiş. Ben 5 bildim, ben birinc.

Yazar diyor, şempanzelere sorsak, sallayarak onlar da bu sonuca ulaşır. Zaaaa!

“Aşırı dramatik dünya görüşü” diye tanımlıyor yazar bu durumu. Hakikaten öyle.

 Otuz ülkede insanlara sormuşlar: “Sizce dünya daha iyiye mi daha kötüye mi gidiyor, yoksa yerinde mi sayıyor?” En çok “Daha kötüye gidiyor” diyen nerede bilin? Türkiye’de. Acaba niye?  Türkiye’de neredeyse yüzde yüz böyle cevap verilmiş. Sonra Belçika, Meksika, Güney Kore geliyor. En iyimser Rusya çıkmış.

Abartıyoruz yani aslında kötülüğü. Bundan kaçınmak için sayıları karşılaştırmamızı öneriyor yazar. Mesela 2016’da bebek ölümleri sayısı dört milyon iki yüz bin. Bir yaşına bile ulaşmamış bebek ölümleri. Çok büyük sayı. Önceki yıl dört milyon dört yüz binmiş. Ondan önceki yıl dört buçuk milyon. 1950’de on dört milyon dört yüz bin. Böyle geniş perspektiften bakınca şimdi o kadar büyük görünmüyor. (Keşke hiç olmasa tabii.)

*

Medya da bu arada bizi kötümserliğe çok itiyor. İyi haberlerden çok kötü haberlere maruz kalıyoruz.  Biraz medyanın doğası galiba bu. İyi olanın haber değeri yok. Dünyaya bakış açımızı medyadan gördüklerimize göre şekillendirdiğimizde ise genel olarak dünyanın çok kötü olduğunu düşünüyoruz ister istemez.

“Dünya görüşünüzü medyaya dayanarak oluşturmak, benimle ilgili görüşünüzü sadece ayağımın bir fotoğrafına bakarak oluşturmak gibi bir şey olur.” Sf.195 diyor yazar, doğru!

Medyanın değişecek hali yok. İyi haberler normal kabul edildiği için duyurulmaz, kötü haberler haber olur. Hep de kötü haber olunca bütün dünya kötü sanırız.

“Gerçeği yansıtmak, medyadan beklenilecek bir şey değildir.” Sf.222

 *

Ön yargılardan sıyrıldık, geniş açıdan baktık ve sayıları doğru okuduk diyelim. Bir de her şeyden bir kişiyi sorumlu tutma, bir kişiyi suçlama yanılgımız var. Tek bir suçlu bulup onu cezalandırırsak ya da ortadan kaldırırsak her şey düzelir gibi düşünüyoruz. Bu da yanlış tabii. (Ama bir kişi var, o yok olsa bence bayağı güzel olabilir.)

 *

Neticede insanı dünyanın o kadar kötü olmadığına ikna ediyor kitap gerçekten.

Yazar İsveçli ve bir İsveçli için böyle söylemek kolay diye düşündüm başta. Ama meğer İsveç de dün İsveç olmamış. Yazar, geçmiş yıllarda İsveç’in ekonomik olarak zayıf, eğitimsiz, köylü bir nüfusa sahip olduğunu anlatıyor ki akıl almaz geliyor şu an. Yüzyıllar öncesi de değil bu. Kısa zamanda bugünkü durumlarına geliyorlar. O zamanlar için olmaz denilen gelişmeler oluyor. İsteyince oluyor yani.

Dünyamız iyi diyelim iyi olsun.

Kadehimi iyiliğe güzelliğe kaldırıyorum.

VATAN YAHUT SİLİSTRE

 

VATAN YAHUT SİLİSTRE

Namık Kemal

1872

İthaki Yayınları

4.Baskı – Eylül 2025

99 sayfa

 

Dört perdelik bir tiyatro oyunu.

Savaş zamanı halkta yurtseverlik uyandırmak için yazılmış.

Zaten Namık Kemal diye yazılır, vatan şairi diye okunur.

*

İslam Bey ve Zekiye Hanım birbirlerine aşıklar.

Ama savaş var ve İslam Bey orduya katılır, savaşa gider.

Zekiye de peşinden.

Erkek kılığına giren Zekiye, bu kısımları bilmiyoruz ama bir şekilde, İslam ile aynı bölükte, onun yanı başında olur.

Aynı bölükte yıllar evvel ailesini kaybetmiş bir miralay vardır. Yıllar evvel bu miralayın arkadaşı Ali evlenmiş. Kaymakam, evlerine ziyarete gelmiş. Ali’nin karısına tecavüze kalkışmış. Ali kaymakamı öldürmüş. Divan-i Harp’te yargılanmış ve Ali’nin kurşuna dizilmesine karar vermişler. Onu kurşuna dizecek bölüğün başına da en yakın arkadaşını getirmişler. Arkadaşı bu görevi yerine getirmeyi reddedince onu da keçe külah etmişler, yani askerlikten atmışlar, üniformasını almışlar.

Arkadaşı o sırada evli ve üç yaşında bir oğlu ve on dört aylık bir kızı var. Ama arkadaş, asker ocağında gördüğü bu rezillikler ve hakaretler karşısında utanıyor, evine gidemiyor. Hicaz’a gidiyor. İsim değiştirerek yeniden asker oluyor. İyi halt ediyor. O arada karısı veremden ölüyor. Oğlu vefat ediyor. Kızı kayboluyor.

Ne olmuşsa olmuş, var git be adam ailenin yanına. Kadıncağız iki çocukla bir başına ne yaptı kim bilir? Bir şey de yapamamış işte, verem olup ölmüş.

İşte bu hikayenin sahibi Sıtkı Bey de İslam ve Zekiye ile aynı bölükte.

*

İslam bir çatışmada yaralanıyor. Zekiye ona gerçek kimliğini açıklıyor. İslam şok!

Savundukları Silistre Kalesi’ni düşmandan temizleyince İslam ve Zekiye, Zekiye’nin gerçek kimliğini komutanları Sıtkı Bey’e itiraf ediyorlar.

Sıtkı Bey diyor ki, “Aaa! Benim kızımın adı da Zekiye idi. Yoksa yoksa…” “Kızım” diyor, “Sen Manastırlı mısın? Annenin adı, babanın adı nedir?

“Manastırlıyım. Annem öldüğü zaman ben çocuktum. Evde herkes hanım derdi, adını işitmedim. Babamı görmedim, adını bilmem.”

“Bir erkek kardeşin vardı, rahmetli adı Sadık mıdır?”

Zekiye hemen anlıyor leb demeden leblebiyi. “Buldum, babamı buldum.”

*

Çok ani gelişiyor olaylar.

İslam ve Zekiye aşkı, ki birbirlerini sadece bir bilemedin iki defa görmüşler ve bum, büyük aşk!

Zekiye güzel bir konakta iyi bir dadıyla büyümüş. Nasıl olmuş bu hayat hikayesi bilmiyoruz.

Zekiye’nin erkek kılığına girip askere gitmesi ve İslam’la aynı yere gidebilmesi de ilginç.

Orada bir de babasına denk gelmesi.

Tesadüfler zinciri.

Üstüne savaşı da kazanmaları iyi.

Oyun, "Padişahım çok yaşa! Yaşasın vatan! Yaşasın Osmanlılar!" nidalarıyla bitiyor.

*

Namık Kemal, bu eser sahnelendikten sonra sürgün edilmiş, Mağusa'ya. Gazetesi İbret de kapatılmış. 

Niye ki? Padişahım çok yaşa, diyor halbuki karakterler, padişahımız buna niye kızmış?

Divan-i Harp yani askeri mahkemeyi eleştiriyor, ondan mı ki? Mahkeme üyelerinin ona buna yaltaklanarak o makama geldiklerini ve sadece güçlüyü gözettiklerini anlatıyor. Tipik!

Vatan aşkı dedin mi birileri hep rahatsız oluyor demek ki. 

 

 

 

ERKEK NEDİR BİLMEYEN BEN

 

ERKEK NEDİR BİLMEYEN BEN

(Moi qui n’a pas connu les hommes)

Jacqueline Harpman

1995

Çeviri: S. İpek Ortaer Montanari

Can Yayınları

1.Basım – Şubat 2026

180 sayfa

 

Kitabın adından ilişkiler üzerine bir hikaye sanmıştım. Erkekleri tanımayan, onlarla sağlıklı ilişkiler kuramayan bir kadının hikayesi gibi gelmişti aklıma. Ben erkekten ne anlarım, gibisine bir şey. Ama durum bambaşka.

Erkekleri bilmiyor, evet. Ama kelimenin tam anlamıyla bilmiyor. Üstelik sadece erkekleri değil, örneğin kağıt, kalem, defter, kitap, okul, ev, aile, iş, para, oda, yatak, yastık, sayı, harf, saat, gün, ay, yıl, … yani hayatımızda normal ve olağan bulduğumuz şeyleri de bilmiyor, çünkü hiç görmemiş.

*

Ne olmuşsa olmuş ve kırk kadın bir hapse atılmış. Başlarında gardiyan adamlar var. Ama gardiyanlar asla kadınlarla konuşmuyor, bakışmıyor, insani hiçbir yaklaşım yok. Sadece kırbaçla ve ilaçla kadınları yatıştırıyorlar.

Aralarında en küçüğünün adı… Adı yok. “Küçük kız” diyorlar. Annesi babası kimdi, bilen yok. Zaten kimse neden orada olduklarını bilmiyor. Oraya nasıl geldiklerini bilmiyor. Geçmişi bölük pörçük hatırlıyorlar. Hatırladıkları az şeyi de her geçen gün unutuyorlar.

Dışarıdaki gündelik dünyadan küçük yaşta koparılan küçük kız, bu kadınların arasında kendini yalnız hissediyor. Onlardan zorla bir şeyler öğrenmeye çalışıyor. Zorluyor çünkü kadınlar bir şey öğretmeye hevesli değil. Öğretseler ne olacak? Bir işine yaramayacak. Yıllardır oradalar. Yıllarca daha kalacak gibiler. Zaman mefhumlarını da yitirmişler. Küçük kızın büyümesinden anlıyorlar yıllar geçtiğini.

Yedi-sekiz yıl geçiyor böyle içeride. Bir gün gardiyan yemek vermek üzere parmaklıkları açtığı sırada siren sesi duyuluyor. Gardiyanlar koşarak uzaklaşıyor. Geride kapı açık kalıyor.

Kadınlar ürkerek çıkıyorlar dışarı. Kimsecikler yok. Uçsuz bucaksız bir ovadalar. Hiçliğin ortasındalar.

Hapis yaşadıkları mağarada hepsine uzun yıllar yetecek kadar erzak var. Bir süre onlarla idare ediyorlar.

Yavaş yavaş ilerlemeye başlıyorlar. Etrafta birileri olmalı. Bir yaşam olmalı. Bir köy, kasaba, şehir olmalı. Bu arada artık on beş-on altı yaşında olan küçük kız bunların hiçbirini bilmiyor. Yaşını da bilmiyor.

Boşlukta ve hiçlikte hiç kimseye rastlamadan yürüyorlar. Kimisi başka bir gezegende olduklarını düşünüyor. Ay var, Güneş var, gece gündüz var ama yine de Dünya’da değil gibi hissedenler var.

Nihayet bir gün kendilerininki gibi bir mağara buluyorlar. Heyecanla içeri giriyorlar. Aynı cins hapishane, içeride kadınlar var, ama hepsi ölmüş. Parmaklıkları kapalı kalmış, çıkamamışlar. Ölmüşler.

Bu manzara tabii bizim kadınları epey sarsıyor.

İşte böyle yürüye yürüye, dinlene dinlene, zaman zaman yerleşkeler kura kura, evler yapa yapa yıllar geçiyor, yıllar. Birkaç mağara daha görüyorlar. Hepsinde aynı manzara. Anlıyorlar ki sadece kendileri hapisten çıkabilmiş ve hayatta kalmış. Zamanla yaşlılık ve hastalıktan onlar da ölüyor.

En sona artık küçük olmayan ama başka da bir adı olmayan küçük kız kalıyor.

Tek başına.

Bir otobüs görüyor bir gün. Ama otobüs olduğunu da bilmiyor tabii, daha önce görmemiş. İçinde gardiyanlar var, ölmüş. Nereden nereye gidiyorlardı, nasıl öldüler?.. Cevap yok.

Bir gün de bir ev buluyor. Yer altında. İnsan eliyle yapıldığı anlaşılan bir taş yığını görüyor. Heyecanla kaldırıyor taşları. Kapağı açıyor, yer altında bir ev. Koltuklar, yataklar, raflar. Bilmiyor hiçbirini. İlk defa koltuk görüyor. Raflarda kitaplar görüyor. Kadınlardan az buçuk bir şeyler öğrenmişti okumaya yazmaya dair. Anlamaya çalışıyor kitapları. Uzay ve bilimle ilgili kitaplar.

Yürüyor, duruyor, dönüyor…

Altmışlı yaşlarına geliyor.

Rahminden gelen kanama ile fenalaşıyor. Bu kısım da ilginç, çünkü regl olmadı hiç. Bir şekilde vücudu buna gerek görmedi herhalde. Ömrünün son demlerinde ise tüm kanamasını akıttı.

“Ölüm sebebimin rahim olması ne tuhaf; regl nedir bilmeyen ben, erkek nedir bilmeyen ben.” Sf.180 diyor evde bulduğu kalem ve kağıt sayesinde yaşadıklarını yazarken. 

*

Etkileyici bir romandı.

Önce bir metafor sandım hapsedilmiş kadınları. Erkekler tarafından tutsak edilen kadınlar. Ama okudukça metafordan çıktı, gerçeğe çok yakınsadı. Okurken bu kadınlar nasıl buraya geldi, neler oldu, bu gardiyanlar kim ve ne oldu da gittiler, nereye gidip kayboldular… sorularının cevaplarını bulmak umudundaydım ben de küçük kız gibi. Ama bir noktada, şu noktada diyemeyeceğim, kendiliğinden sorular önemini yitirdi. N’olduysa oldu! Bir önemi kalmadı. Herkes öldü, kızcağız bir başına kaldı ve sorular da öldü.

*

Çok beğendim.

Bana niye Tatar Çölü’nü anımsattı? Gitmek mi kalmak mı ikileminden sanırım. Küçük kız her ne kadar hep gitmek, yürümek, bir şeyler bulmak istediyse de diğer kimi kadınlar artık kalmak, durmak istiyordu. Hangisi iyi, hangisi kötü bir fikir bilemiyorsun bazen. 

VEJETARYEN

 

VEJETARYEN

Han Kang

2016

Türkçesi: Göksel Türközü

APRIL Yayıncılık

19.Baskı – Mart 2025

176 Sayfa

 

Deli bir hikaye.

Kadın vejetaryen oluyor gördüğü korkunçlu bir rüya üzerine. Vay efendim nasıl et yemezsin? 

Manyak mısınız ayol? Size ne? 

*

Ben pesketaryen besleniyorum. Balık hariç et yemiyorum şimdilik. Belki bir gün balık yemeyi de bırakırım. 

Duygusal sebeplerden bıraktım et yemeyi. Tavukçuklar, inekçikler sırf biz yiyelim diye bitki gibi yetiştiriliyorlar. Kafeslerde, büyüme hormonlarıyla, hareketsiz. Onlar adına üzülüyorum ve bu zalim endüstriyel hayvancılığa katkım olsun istemiyorum. Bu koşullarda yetişmiş hayvanların etinden de hayır geleceğini sanmıyorum.

Balıklarla henüz empati yapamıyorum. Bir gün balıklara da bu raddede üzülürsem onları da yemeyi bırakırım.

Ben bu beslenme kararımı açıkladığım zaman klasik tepkiler oldu. Et yemeden olur muymuş? Niye olmasın ayol? Sen yiyorsun da ne oluyor? Sanırım sekiz yıl olmuştur ben et yemeyeli, bir sakıncasını görmedim.

Ayrıca yetişkin insanların ne yiyeceğine karışmayı da çok hadsizce buluyorum. Ben birine "Et yeme!" demiyorsam kimse de bana "Et ye!" dememeli. Ne cüret! Yiyen yesin. 

Kitapta da bu hadsizliği görüyoruz ileri boyutta.

*

Karı koca, sıradan bir evli çift.

Önce kocanın dünyasından okuyoruz kitabı. Karısının ortalama güzellikte, az konuşan, saygılı, sıradan bir kadın olduğundan bahsediyor. Sanki kendisi çok şey.

Kadın bir gün bir rüya görüyor. Rüyasında kanlı etler, ölü hayvanlar, vahşetli bir rüya. Ardından et yemeyi bırakıyor. Kendisi et yemediği gibi eve et sokulmasına da karşı çıkıyor. Evdeki bütün etleri çöpe atıyor. Kocası anlam veremiyor bu duruma. Kadının ailesine anlatıyor. Kadının annesi, babası, ablası da hayret ediyor.

Kadının anne babası çiftimizi yemeğe davet ediyor. Yemekte et var. Herkes, hadi ye, yemeden olmaz, etsiz olur mu… diye diye kadını darlıyor. Kadının babası daha da ileri gidiyor. Kadının ağzına etli yemek sokmaya çalışıyor zorla. Tutuyorlar kadının ellerini kollarını, ağzına zorla et sokmaya çalışıyorlar. Kadın şiddetle karşı çıkıyor. Gerçekten şiddetle. Eline aldığı bıçakla bileğini kesiyor kadın. Anca o zaman bırakıyorlar kadını.

Koştur koştur hastaneye. Kadın hastaneden çıkıyor ama et yememeye devam ediyor. Kocası terk ediyor. Kadın yalnız yaşamaya başlıyor. Rüyalar görüyor korkunç korkunç.

*

Kadının ablasının kocası, yani enişte, sanatçı. Kitabın ikinci kısmını onun gözünden okuyoruz. Enişte, baldızının hayalini kuruyor. Hayalinde baldızının vücudunu çiçek desenleriyle boyuyor, onun öyle fotoğraflarını, videosunu çekiyor. Sonra dayanamayıp bu hayalini kadınla paylaşıyor. Kadın kabul ediveriyor. Aklı gidik zaten kadının, neyi kabul ettiğini anlamamış da olabilir.

Enişte kadını boyuyor. Videosunu çekiyor. Ama yeterli bulmuyor. Bir de diyor çiçek desenli bir adamla bu ikisi sevişse. Kendi bedenini buna layık bulmayan adam iyi bedenli bir tanıdığından rica ediyor. Genç delikanlının bedenini de çiçek desenleriyle kaplıyor. Kadın ve delikanlı yakınlaşıyorlar. Fakat delikanlı rahatsız oluyor, daha ileri gitmiyor, “Porno mu çekiyoruz, hayırdır!” deyip bırakıyor, gidiyor.

Giden delikanlının ardından kadın “Islanmıştım!” deyince bizim enişte kadına yumulmaya çalışıyor. Ama kadın itiyor onu reddediyor. “Onda çiçek desenleri var diye hoşuma gitmişti. Sanki gerçekten çiçekmişiz gibi.” diyor kadın. Bunu duyan enişte koşarak kendi bedenini çiçekletmeye gidiyor. Kime gidiyor? Eski sevgilisine. Diyor, beni çiçeğe boya.

Kendisini de çiçek desenlerine boyatan enişte, çiçek desenli baldızıyla sevişiyor. Videoya çekiyor. Sanatı oldu.

Bu sanatın sabahında kadının ablası, yani eniştenin karısı geliyor. Videoyu izlemiş. Gerçi izlemesine ne hacet! Zaten iki çiçek orada yan yana yatıyor. Kitabın üçüncü bölümü de ablanın gözünden.

Burada ablanın insanlığına hayran kaldım. Kardeşini asla suçlamıyor. Onun aklının gidik olduğunu biliyor. Kocasını suçluyor, kardeşimin akıl zayıflığından faydalandın diyerek. Ablanın ihbarıyla bu ikisi akıl hastanesine yatırılıyor. Koca bir zaman sonra akıl hastası olmadığını ispatlayarak çıkıyor. Ablanın hayatından da çıkıyor, komple.

Kadın ise iyice yitiriyor aklını. Yemeden içmeden tümden kesiliyor. Serumla, hortumla, hiçbir şekilde besleyemiyorlar kadını. Kadın diyor ki, ben ağacım, beni sulayın... İç parçalayıcı.

Abla burada kendisini ve hayatını sorguluyor. Kocamı seviyor muydum, kardeşimi koruyabilir miydim?.. Canım benim, senin yapabileceğin bir şey yoktu. Sen yapabileceğin her şeyi yaptın. Kıyamam kuzum. Belki de bu bir rüyadır, diyor ama yok bayağa gerçek gibi.

Kadıncağızı rahat bıraksalar normal hayatına devam edecekti belki ama ailesinden hastanesine herkes deli etti kadını. 

*

Kitapta Kore’deki orul orul ataerki dikkatimi çekti. Kadın etli yemek yapmıyor, kocası da bu yüzden et yiyemiyor diye kadının anne babası, damatlarından özür diliyordu. Höh!

*

Filmi de varmış. Belki izlerim.