NASIL ÖLÜNÜR

 

NASIL ÖLÜNÜR

(Comment On Meurt)

Emile Zola

1876

Fransızca Aslından Çeviren: Volkan Yalçıntoklu

Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

7.Basım - Ağustos 2024

38 sayfa

Çeşitli sosyal sınıflardan insanın son anları anlatılıyor kitapta.

Kimisi zengin, kimisi fakir. Ölümle birlikte tüm statüler sıfırlanıyor.

Fakirlerin ölümleri dokunaklı iken zenginlerin ölüm döşeğinde bile akılları geride kalan mallarında mülklerinde.

Ben çok etkilenmedim kitaptan. Kendimi tok hissediyorum ölüm çeşitlerine de sınıf farklarının yarattığı sisteme de.

FACTFULNESS

 

FACTFULNESS

Dünya Hakkında Yanılmamızın On Nedeni ve Neden Her Şey Aslında Sandığınızdan Daha İyi

(Factfulness: Ten Reasons We're Wrong About the World and Why Things Are Better Than You Think)

Hans Rosling

2018

İngilizceden çeviren: Sevinç Seyla Tezcan

Pegasus Yayınları

1.Baskı - Eylül 2019

350 sayfa

Dünya o kadar da kötü değil demeye çalışıyor kitap.

*

13 soruluk bir testle başlıyor. Örneğin;

Bugün dünyadaki düşük gelirli ülkelerden kızların yüzde kaçı ilkokulu bitiriyor?

A)%20

B)%40

C)%60

Ben  A dedim, doğru cevap C imiş.

 

Son 20 yılda dünyada aşırı yoksulluk içinde yaşayan nüfusun oranı:

A) Neredeyse ikiye katlandı

B) Üç aşağı beş yukarı aynı kaldı

C) Neredeyse yarı yarıya azaldı.

Ben  A dedim, doğru cevap C imiş

 

Bugün dünyada 1 yaşındaki çocukların yüzde kaçı bazı hastalıklara karşı aşılıdır?

A) %20

B)%50

C)%80

B dedim, doğru cevap C imiş

 

Dünya genelinde 30 yaşındaki erkekler hayatlarının ortalama 10 yılını okulda geçirmektedir. Aynı yaştaki kadınlar kaç yılı okulda geçirmiştir?

A)9 yıl

B)6 yıl

C)3 yıl

C dedim, doğru cevap A imiş

*

Anladınız mı?

Bu gibi istatistiki verilerden yola çıkarak aslında gidişatın o kadar da kötü olmadığını anlatıyor.

Gerçekten ön yargılı mıyız her şeyin kötüye gittiğine dair?

Pek çok ülkeden pek çok eğitim ve meslek grubundan12 bin kişiye sorulmuş bu sorular. Ortalama doğru cevap sayısı 2 imiş. Ben 5 bildim, ben birinc.

Yazar diyor, şempanzelere sorsak, sallayarak onlar da bu sonuca ulaşır. Zaaaa!

“Aşırı dramatik dünya görüşü” diye tanımlıyor yazar bu durumu. Hakikaten öyle.

 Otuz ülkede insanlara sormuşlar: “Sizce dünya daha iyiye mi daha kötüye mi gidiyor, yoksa yerinde mi sayıyor?” En çok “Daha kötüye gidiyor” diyen nerede bilin? Türkiye’de. Acaba niye?  Türkiye’de neredeyse yüzde yüz böyle cevap verilmiş. Sonra Belçika, Meksika, Güney Kore geliyor. En iyimser Rusya çıkmış.

Abartıyoruz yani aslında kötülüğü. Bundan kaçınmak için sayıları karşılaştırmamızı öneriyor yazar. Mesela 2016’da bebek ölümleri sayısı dört milyon iki yüz bin. Bir yaşına bile ulaşmamış bebek ölümleri. Çok büyük sayı. Önceki yıl dört milyon dört yüz binmiş. Ondan önceki yıl dört buçuk milyon. 1950’de on dört milyon dört yüz bin. Böyle geniş perspektiften bakınca şimdi o kadar büyük görünmüyor. (Keşke hiç olmasa tabii.)

*

Medya da bu arada bizi kötümserliğe çok itiyor. İyi haberlerden çok kötü haberlere maruz kalıyoruz.  Biraz medyanın doğası galiba bu. İyi olanın haber değeri yok. Dünyaya bakış açımızı medyadan gördüklerimize göre şekillendirdiğimizde ise genel olarak dünyanın çok kötü olduğunu düşünüyoruz ister istemez.

“Dünya görüşünüzü medyaya dayanarak oluşturmak, benimle ilgili görüşünüzü sadece ayağımın bir fotoğrafına bakarak oluşturmak gibi bir şey olur.” Sf.195 diyor yazar, doğru!

Medyanın değişecek hali yok. İyi haberler normal kabul edildiği için duyurulmaz, kötü haberler haber olur. Hep de kötü haber olunca bütün dünya kötü sanırız.

“Gerçeği yansıtmak, medyadan beklenilecek bir şey değildir.” Sf.222

 *

Ön yargılardan sıyrıldık, geniş açıdan baktık ve sayıları doğru okuduk diyelim. Bir de her şeyden bir kişiyi sorumlu tutma, bir kişiyi suçlama yanılgımız var. Tek bir suçlu bulup onu cezalandırırsak ya da ortadan kaldırırsak her şey düzelir gibi düşünüyoruz. Bu da yanlış tabii. (Ama bir kişi var, o yok olsa bence bayağı güzel olabilir.)

 *

Neticede insanı dünyanın o kadar kötü olmadığına ikna ediyor kitap gerçekten.

Yazar İsveçli ve bir İsveçli için böyle söylemek kolay diye düşündüm başta. Ama meğer İsveç de dün İsveç olmamış. Yazar, geçmiş yıllarda İsveç’in ekonomik olarak zayıf, eğitimsiz, köylü bir nüfusa sahip olduğunu anlatıyor ki akıl almaz geliyor şu an. Yüzyıllar öncesi de değil bu. Kısa zamanda bugünkü durumlarına geliyorlar. O zamanlar için olmaz denilen gelişmeler oluyor. İsteyince oluyor yani.

Dünyamız iyi diyelim iyi olsun.

Kadehimi iyiliğe güzelliğe kaldırıyorum.

VATAN YAHUT SİLİSTRE

 

VATAN YAHUT SİLİSTRE

Namık Kemal

1872

İthaki Yayınları

4.Baskı – Eylül 2025

99 sayfa

 

Dört perdelik bir tiyatro oyunu.

Savaş zamanı halkta yurtseverlik uyandırmak için yazılmış.

Zaten Namık Kemal diye yazılır, vatan şairi diye okunur.

*

İslam Bey ve Zekiye Hanım birbirlerine aşıklar.

Ama savaş var ve İslam Bey orduya katılır, savaşa gider.

Zekiye de peşinden.

Erkek kılığına giren Zekiye, bu kısımları bilmiyoruz ama bir şekilde, İslam ile aynı bölükte, onun yanı başında olur.

Aynı bölükte yıllar evvel ailesini kaybetmiş bir miralay vardır. Yıllar evvel bu miralayın arkadaşı Ali evlenmiş. Kaymakam, evlerine ziyarete gelmiş. Ali’nin karısına tecavüze kalkışmış. Ali kaymakamı öldürmüş. Divan-i Harp’te yargılanmış ve Ali’nin kurşuna dizilmesine karar vermişler. Onu kurşuna dizecek bölüğün başına da en yakın arkadaşını getirmişler. Arkadaşı bu görevi yerine getirmeyi reddedince onu da keçe külah etmişler, yani askerlikten atmışlar, üniformasını almışlar.

Arkadaşı o sırada evli ve üç yaşında bir oğlu ve on dört aylık bir kızı var. Ama arkadaş, asker ocağında gördüğü bu rezillikler ve hakaretler karşısında utanıyor, evine gidemiyor. Hicaz’a gidiyor. İsim değiştirerek yeniden asker oluyor. İyi halt ediyor. O arada karısı veremden ölüyor. Oğlu vefat ediyor. Kızı kayboluyor.

Ne olmuşsa olmuş, var git be adam ailenin yanına. Kadıncağız iki çocukla bir başına ne yaptı kim bilir? Bir şey de yapamamış işte, verem olup ölmüş.

İşte bu hikayenin sahibi Sıtkı Bey de İslam ve Zekiye ile aynı bölükte.

*

İslam bir çatışmada yaralanıyor. Zekiye ona gerçek kimliğini açıklıyor. İslam şok!

Savundukları Silistre Kalesi’ni düşmandan temizleyince İslam ve Zekiye, Zekiye’nin gerçek kimliğini komutanları Sıtkı Bey’e itiraf ediyorlar.

Sıtkı Bey diyor ki, “Aaa! Benim kızımın adı da Zekiye idi. Yoksa yoksa…” “Kızım” diyor, “Sen Manastırlı mısın? Annenin adı, babanın adı nedir?

“Manastırlıyım. Annem öldüğü zaman ben çocuktum. Evde herkes hanım derdi, adını işitmedim. Babamı görmedim, adını bilmem.”

“Bir erkek kardeşin vardı, rahmetli adı Sadık mıdır?”

Zekiye hemen anlıyor leb demeden leblebiyi. “Buldum, babamı buldum.”

*

Çok ani gelişiyor olaylar.

İslam ve Zekiye aşkı, ki birbirlerini sadece bir bilemedin iki defa görmüşler ve bum, büyük aşk!

Zekiye güzel bir konakta iyi bir dadıyla büyümüş. Nasıl olmuş bu hayat hikayesi bilmiyoruz.

Zekiye’nin erkek kılığına girip askere gitmesi ve İslam’la aynı yere gidebilmesi de ilginç.

Orada bir de babasına denk gelmesi.

Tesadüfler zinciri.

Üstüne savaşı da kazanmaları iyi.

Oyun, "Padişahım çok yaşa! Yaşasın vatan! Yaşasın Osmanlılar!" nidalarıyla bitiyor.

*

Namık Kemal, bu eser sahnelendikten sonra sürgün edilmiş, Mağusa'ya. Gazetesi İbret de kapatılmış. 

Niye ki? Padişahım çok yaşa, diyor halbuki karakterler, padişahımız buna niye kızmış?

Divan-i Harp yani askeri mahkemeyi eleştiriyor, ondan mı ki? Mahkeme üyelerinin ona buna yaltaklanarak o makama geldiklerini ve sadece güçlüyü gözettiklerini anlatıyor. Tipik!

Vatan aşkı dedin mi birileri hep rahatsız oluyor demek ki. 

 

 

 

ERKEK NEDİR BİLMEYEN BEN

 

ERKEK NEDİR BİLMEYEN BEN

(Moi qui n’a pas connu les hommes)

Jacqueline Harpman

1995

Çeviri: S. İpek Ortaer Montanari

Can Yayınları

1.Basım – Şubat 2026

180 sayfa

 

Kitabın adından ilişkiler üzerine bir hikaye sanmıştım. Erkekleri tanımayan, onlarla sağlıklı ilişkiler kuramayan bir kadının hikayesi gibi gelmişti aklıma. Ben erkekten ne anlarım, gibisine bir şey. Ama durum bambaşka.

Erkekleri bilmiyor, evet. Ama kelimenin tam anlamıyla bilmiyor. Üstelik sadece erkekleri değil, örneğin kağıt, kalem, defter, kitap, okul, ev, aile, iş, para, oda, yatak, yastık, sayı, harf, saat, gün, ay, yıl, … yani hayatımızda normal ve olağan bulduğumuz şeyleri de bilmiyor, çünkü hiç görmemiş.

*

Ne olmuşsa olmuş ve kırk kadın bir hapse atılmış. Başlarında gardiyan adamlar var. Ama gardiyanlar asla kadınlarla konuşmuyor, bakışmıyor, insani hiçbir yaklaşım yok. Sadece kırbaçla ve ilaçla kadınları yatıştırıyorlar.

Aralarında en küçüğünün adı… Adı yok. “Küçük kız” diyorlar. Annesi babası kimdi, bilen yok. Zaten kimse neden orada olduklarını bilmiyor. Oraya nasıl geldiklerini bilmiyor. Geçmişi bölük pörçük hatırlıyorlar. Hatırladıkları az şeyi de her geçen gün unutuyorlar.

Dışarıdaki gündelik dünyadan küçük yaşta koparılan küçük kız, bu kadınların arasında kendini yalnız hissediyor. Onlardan zorla bir şeyler öğrenmeye çalışıyor. Zorluyor çünkü kadınlar bir şey öğretmeye hevesli değil. Öğretseler ne olacak? Bir işine yaramayacak. Yıllardır oradalar. Yıllarca daha kalacak gibiler. Zaman mefhumlarını da yitirmişler. Küçük kızın büyümesinden anlıyorlar yıllar geçtiğini.

Yedi-sekiz yıl geçiyor böyle içeride. Bir gün gardiyan yemek vermek üzere parmaklıkları açtığı sırada siren sesi duyuluyor. Gardiyanlar koşarak uzaklaşıyor. Geride kapı açık kalıyor.

Kadınlar ürkerek çıkıyorlar dışarı. Kimsecikler yok. Uçsuz bucaksız bir ovadalar. Hiçliğin ortasındalar.

Hapis yaşadıkları mağarada hepsine uzun yıllar yetecek kadar erzak var. Bir süre onlarla idare ediyorlar.

Yavaş yavaş ilerlemeye başlıyorlar. Etrafta birileri olmalı. Bir yaşam olmalı. Bir köy, kasaba, şehir olmalı. Bu arada artık on beş-on altı yaşında olan küçük kız bunların hiçbirini bilmiyor. Yaşını da bilmiyor.

Boşlukta ve hiçlikte hiç kimseye rastlamadan yürüyorlar. Kimisi başka bir gezegende olduklarını düşünüyor. Ay var, Güneş var, gece gündüz var ama yine de Dünya’da değil gibi hissedenler var.

Nihayet bir gün kendilerininki gibi bir mağara buluyorlar. Heyecanla içeri giriyorlar. Aynı cins hapishane, içeride kadınlar var, ama hepsi ölmüş. Parmaklıkları kapalı kalmış, çıkamamışlar. Ölmüşler.

Bu manzara tabii bizim kadınları epey sarsıyor.

İşte böyle yürüye yürüye, dinlene dinlene, zaman zaman yerleşkeler kura kura, evler yapa yapa yıllar geçiyor, yıllar. Birkaç mağara daha görüyorlar. Hepsinde aynı manzara. Anlıyorlar ki sadece kendileri hapisten çıkabilmiş ve hayatta kalmış. Zamanla yaşlılık ve hastalıktan onlar da ölüyor.

En sona artık küçük olmayan ama başka da bir adı olmayan küçük kız kalıyor.

Tek başına.

Bir otobüs görüyor bir gün. Ama otobüs olduğunu da bilmiyor tabii, daha önce görmemiş. İçinde gardiyanlar var, ölmüş. Nereden nereye gidiyorlardı, nasıl öldüler?.. Cevap yok.

Bir gün de bir ev buluyor. Yer altında. İnsan eliyle yapıldığı anlaşılan bir taş yığını görüyor. Heyecanla kaldırıyor taşları. Kapağı açıyor, yer altında bir ev. Koltuklar, yataklar, raflar. Bilmiyor hiçbirini. İlk defa koltuk görüyor. Raflarda kitaplar görüyor. Kadınlardan az buçuk bir şeyler öğrenmişti okumaya yazmaya dair. Anlamaya çalışıyor kitapları. Uzay ve bilimle ilgili kitaplar.

Yürüyor, duruyor, dönüyor…

Altmışlı yaşlarına geliyor.

Rahminden gelen kanama ile fenalaşıyor. Bu kısım da ilginç, çünkü regl olmadı hiç. Bir şekilde vücudu buna gerek görmedi herhalde. Ömrünün son demlerinde ise tüm kanamasını akıttı.

“Ölüm sebebimin rahim olması ne tuhaf; regl nedir bilmeyen ben, erkek nedir bilmeyen ben.” Sf.180 diyor evde bulduğu kalem ve kağıt sayesinde yaşadıklarını yazarken. 

*

Etkileyici bir romandı.

Önce bir metafor sandım hapsedilmiş kadınları. Erkekler tarafından tutsak edilen kadınlar. Ama okudukça metafordan çıktı, gerçeğe çok yakınsadı. Okurken bu kadınlar nasıl buraya geldi, neler oldu, bu gardiyanlar kim ve ne oldu da gittiler, nereye gidip kayboldular… sorularının cevaplarını bulmak umudundaydım ben de küçük kız gibi. Ama bir noktada, şu noktada diyemeyeceğim, kendiliğinden sorular önemini yitirdi. N’olduysa oldu! Bir önemi kalmadı. Herkes öldü, kızcağız bir başına kaldı ve sorular da öldü.

*

Çok beğendim.

Bana niye Tatar Çölü’nü anımsattı? Gitmek mi kalmak mı ikileminden sanırım. Küçük kız her ne kadar hep gitmek, yürümek, bir şeyler bulmak istediyse de diğer kimi kadınlar artık kalmak, durmak istiyordu. Hangisi iyi, hangisi kötü bir fikir bilemiyorsun bazen. 

VEJETARYEN

 

VEJETARYEN

Han Kang

2016

Türkçesi: Göksel Türközü

APRIL Yayıncılık

19.Baskı – Mart 2025

176 Sayfa

 

Deli bir hikaye.

Kadın vejetaryen oluyor gördüğü korkunçlu bir rüya üzerine. Vay efendim nasıl et yemezsin? 

Manyak mısınız ayol? Size ne? 

*

Ben pesketaryen besleniyorum. Balık hariç et yemiyorum şimdilik. Belki bir gün balık yemeyi de bırakırım. 

Duygusal sebeplerden bıraktım et yemeyi. Tavukçuklar, inekçikler sırf biz yiyelim diye bitki gibi yetiştiriliyorlar. Kafeslerde, büyüme hormonlarıyla, hareketsiz. Onlar adına üzülüyorum ve bu zalim endüstriyel hayvancılığa katkım olsun istemiyorum. Bu koşullarda yetişmiş hayvanların etinden de hayır geleceğini sanmıyorum.

Balıklarla henüz empati yapamıyorum. Bir gün balıklara da bu raddede üzülürsem onları da yemeyi bırakırım.

Ben bu beslenme kararımı açıkladığım zaman klasik tepkiler oldu. Et yemeden olur muymuş? Niye olmasın ayol? Sen yiyorsun da ne oluyor? Sanırım sekiz yıl olmuştur ben et yemeyeli, bir sakıncasını görmedim.

Ayrıca yetişkin insanların ne yiyeceğine karışmayı da çok hadsizce buluyorum. Ben birine "Et yeme!" demiyorsam kimse de bana "Et ye!" dememeli. Ne cüret! Yiyen yesin. 

Kitapta da bu hadsizliği görüyoruz ileri boyutta.

*

Karı koca, sıradan bir evli çift.

Önce kocanın dünyasından okuyoruz kitabı. Karısının ortalama güzellikte, az konuşan, saygılı, sıradan bir kadın olduğundan bahsediyor. Sanki kendisi çok şey.

Kadın bir gün bir rüya görüyor. Rüyasında kanlı etler, ölü hayvanlar, vahşetli bir rüya. Ardından et yemeyi bırakıyor. Kendisi et yemediği gibi eve et sokulmasına da karşı çıkıyor. Evdeki bütün etleri çöpe atıyor. Kocası anlam veremiyor bu duruma. Kadının ailesine anlatıyor. Kadının annesi, babası, ablası da hayret ediyor.

Kadının anne babası çiftimizi yemeğe davet ediyor. Yemekte et var. Herkes, hadi ye, yemeden olmaz, etsiz olur mu… diye diye kadını darlıyor. Kadının babası daha da ileri gidiyor. Kadının ağzına etli yemek sokmaya çalışıyor zorla. Tutuyorlar kadının ellerini kollarını, ağzına zorla et sokmaya çalışıyorlar. Kadın şiddetle karşı çıkıyor. Gerçekten şiddetle. Eline aldığı bıçakla bileğini kesiyor kadın. Anca o zaman bırakıyorlar kadını.

Koştur koştur hastaneye. Kadın hastaneden çıkıyor ama et yememeye devam ediyor. Kocası terk ediyor. Kadın yalnız yaşamaya başlıyor. Rüyalar görüyor korkunç korkunç.

*

Kadının ablasının kocası, yani enişte, sanatçı. Kitabın ikinci kısmını onun gözünden okuyoruz. Enişte, baldızının hayalini kuruyor. Hayalinde baldızının vücudunu çiçek desenleriyle boyuyor, onun öyle fotoğraflarını, videosunu çekiyor. Sonra dayanamayıp bu hayalini kadınla paylaşıyor. Kadın kabul ediveriyor. Aklı gidik zaten kadının, neyi kabul ettiğini anlamamış da olabilir.

Enişte kadını boyuyor. Videosunu çekiyor. Ama yeterli bulmuyor. Bir de diyor çiçek desenli bir adamla bu ikisi sevişse. Kendi bedenini buna layık bulmayan adam iyi bedenli bir tanıdığından rica ediyor. Genç delikanlının bedenini de çiçek desenleriyle kaplıyor. Kadın ve delikanlı yakınlaşıyorlar. Fakat delikanlı rahatsız oluyor, daha ileri gitmiyor, “Porno mu çekiyoruz, hayırdır!” deyip bırakıyor, gidiyor.

Giden delikanlının ardından kadın “Islanmıştım!” deyince bizim enişte kadına yumulmaya çalışıyor. Ama kadın itiyor onu reddediyor. “Onda çiçek desenleri var diye hoşuma gitmişti. Sanki gerçekten çiçekmişiz gibi.” diyor kadın. Bunu duyan enişte koşarak kendi bedenini çiçekletmeye gidiyor. Kime gidiyor? Eski sevgilisine. Diyor, beni çiçeğe boya.

Kendisini de çiçek desenlerine boyatan enişte, çiçek desenli baldızıyla sevişiyor. Videoya çekiyor. Sanatı oldu.

Bu sanatın sabahında kadının ablası, yani eniştenin karısı geliyor. Videoyu izlemiş. Gerçi izlemesine ne hacet! Zaten iki çiçek orada yan yana yatıyor. Kitabın üçüncü bölümü de ablanın gözünden.

Burada ablanın insanlığına hayran kaldım. Kardeşini asla suçlamıyor. Onun aklının gidik olduğunu biliyor. Kocasını suçluyor, kardeşimin akıl zayıflığından faydalandın diyerek. Ablanın ihbarıyla bu ikisi akıl hastanesine yatırılıyor. Koca bir zaman sonra akıl hastası olmadığını ispatlayarak çıkıyor. Ablanın hayatından da çıkıyor, komple.

Kadın ise iyice yitiriyor aklını. Yemeden içmeden tümden kesiliyor. Serumla, hortumla, hiçbir şekilde besleyemiyorlar kadını. Kadın diyor ki, ben ağacım, beni sulayın... İç parçalayıcı.

Abla burada kendisini ve hayatını sorguluyor. Kocamı seviyor muydum, kardeşimi koruyabilir miydim?.. Canım benim, senin yapabileceğin bir şey yoktu. Sen yapabileceğin her şeyi yaptın. Kıyamam kuzum. Belki de bu bir rüyadır, diyor ama yok bayağa gerçek gibi.

Kadıncağızı rahat bıraksalar normal hayatına devam edecekti belki ama ailesinden hastanesine herkes deli etti kadını. 

*

Kitapta Kore’deki orul orul ataerki dikkatimi çekti. Kadın etli yemek yapmıyor, kocası da bu yüzden et yiyemiyor diye kadının anne babası, damatlarından özür diliyordu. Höh!

*

Filmi de varmış. Belki izlerim.

RÜYALAR SARAYI

 

RÜYALAR SARAYI

(Pallati i endrrave)

İsmail Kadare

1981

Arnavutça Aslından Çeviren: Finesa Xhibo

Jaguar Kitap 

1.Baskı - Ocak 2022

183 Sayfa

İlginç bir hikaye.

Halkın gördüğü rüyalar, ülkenin geleceği ile ilgisi olma ihtimaline binaen yorumlanıyor. Bunun için kurulmuş bir devlet kurumu var: Tabir Sarayı.

*

Osmanlı'nın son dönemleri. 

Ünlü Qyprilli ailesinden (Qyprilli yani Köprülü ailesi) Mark-Alem, Tabir Sarayı'nda iş buluyor. . 

Halk, gördüğü rüyaları yazarak veya yazdırarak Tabir Sarayı'na gönderiyor. Saray'daki görevliler rüyaları yorumluyor. Rüyalar önemine göre sınıflandırılıyor ve daha üst mercilere gönderiliyor. Kimi rüyalar devletin aksiyonları için önemli bulunuyor. Savaşları, felaketleri, suikastları ve benzerlerini haber veren rüyaların sahipleri ödüllendiriliyor. Kimisinin de gördüğü rüyaların ayrıntılarına ihtiyaç duyuluyor, Saray'a çağrılarak sorguya çekiliyor rüyasının ayrıntılarına dair. 

Mark-Alem bu akla zarar yerde hiç beklemediği şekilde terfi alıyor ve yukarılara çıkıyor. Çıktıkça rüya okumak ve yorumlamaya çalışmaktan gerçek fiziksel dünya gözüne renksiz gözükmeye başlıyor. 

Bu süreçte Osmanlı İmparatorluğu'nda ve Qyprilli ailesinde çeşitli olaylar yaşanıyor. 

Mark-Alem'se işine artık adapte olmuş, bu işte ölene kadar çalışacak, belli.

*

Hikayenin atmosferi Puslu Kıtalar Atlası,

Tabir Sarayı gibi çılgın bir kurumun varlığı Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nü andırıyor. 

HARİKA BİR HAYAT

 

HARİKA BİR HAYAT 

Hikmet Hükümenoğlu 

İthaki Yayınları 

1.Baskı - Kasım 2025 

358 sayfa 

1919'da İstanbul'da doğan Harika'nın hayat hikayesi. Müthişti. Çok beğendim. 

*

Veysel Bey gazeteci. Eşi Melek Hanım ve oğulları İrfan ile işgal yılları İstanbul'unda yaşamalarına rağmen nispeten iyi durumdalar. Veysel Bey gazeteci dediysek öyle acar bir muhabir değil. Cebinde defteri gördüklerini, duyduklarını, izlenimlerini yazıyor. Pek cesur biri değil. Vatanı için iyi niyetler besleyen ama bunun için bir atılımda bulunmayan biri. 

Her hafta gazete, edebiyat ve benzeri çevreden dostlarının katıldığı akşam yemekleri düzenliyorlar. Melek Hanım da edebiyatla ilgili. Şiir ve roman yazmaya çalışıyor ama bir türlü ortaya bir şey çıkaramıyor. 

Bir kız çocukları oluyor. Veysel Bey, kızına bakıp ilk aklına geleni isim olarak koyuyor: Harika. 

Yalnız Harika bebeğin ismi gibi bir hayatı olamıyor. Baş sorumlusu da anası. 

Melek Hanım tipik bir erkek çocuğunun aşığı, kız çocuğunun düşmanı. Kızcağızın her yaptığına bir kulp takıyor. Halbuki o kadar akıllı, çalışkan bir kız. Sadece radyoda dinleyerek kendi başına beş dil öğrenen bir çocuk. Bulmaca ve benzeri şifreli oyunları anında çözen hatta kendisi de bulmaca ve şifreli oyunlar üreten, temiz kalpli, akıllı uslu bir yavrucak. Annesi sevsin diye sürekli, hayatı boyunca ödünler veriyor kendisinden. Kıyamam.

Bir tane arkadaşı var. Gülizar. Melek Hanım Gülizar ve ailesini kendi ailesinden aşağı gördüğü için pek hoşlanmıyor onlardan ama bir şey de demiyor. Harika ve Gülizar beraber büyüyorlar, İrfan ikisine de abilik ediyor. 

Veysel Bey kumara bulaşıyor. Tombala, piyango derken kumar borcu boyunu aşıyor. Evini teminat göstererek bankadan kredi çekiyor. Çektiği krediyle de kumar oynayıp kaybediyor. Kimseye söyleyemiyor. Stresten hasta olup ölüyor. Evi ellerinden alınınca Melek Hanım, Harika, İrfan şok!

Eski zengin bir tanıdık, Kamuran Bey, sahip olduğu apartmanda bir daireyi onlara veriyor. Melek Hanım memnun değil ama başka çare yok.

Bu arada Fransız Kız Mektebi ve ardından üniversitede Tarih okuyor Harika. Aslında Matematik okumak istiyor ama annesinin isteğiyle Tarih okuyor. O arada da apartmanın altındaki pastanede garsonluk yapıyor. Annesi yine kızıyor. Aile şerefi, yakışıyor mu garsonluk, şu bu...

Bir gün pastaneye gelen bir delikanlının unuttuğu defteri görüyor Harika. Gazeteden kesilmiş haberlerin yapıştırıldığı bir defter. Delikanlı defteri almaya geri geliyor. Bu vesileyle tanışıyorlar. Adı Selçuk. İngiliz Konsolosluğunda pasaport memuruymuş. Dolu dolu aşk yaşıyorlar. Melek Hanım yine onaylamıyor. 

Bu arada Melek Hanım da boş durmuyor. Sık sık toplantılarına gittiği bir dernekten tanıştığı Harun Bey ile nişanlanıyor. Harun Bey, Harika ve İrfan'ın ideolojik olarak tam zıttı. Nazi Almanya'sının Avrupa'da nam saldığı bir dönem. Harun Bey de Nazilerden yana. Melek Hanım da az biraz öyle. 

Harika, annesinin nişanına Selçuk'u da çağırıyor. Böylece ilk kez annesiyle tanıştırmış olacak Selçuk'u. Ancak Selçuk gelmiyor. Şok!

Selçuk'un izini de bulamıyorlar sonra. Ortadan kayboluyor.

Bir zaman önce Selçuk'un ısrarıyla bir şiir yarışmasına katılmıştı Harika. Ama yarışmaya kendi adıyla değil H.Kara mahlasıyla katılmıştı. O yarışmada birinci olduğu haberi geliyor. Ödül gecesine Kamuran Bey ile katılıyor. Harika, rahat edebilmek için saç, makyaj, kıyafet değiştirdiği gibi karakter de değiştiriyor ve adeta başka bir insana, H.Kara'ya, dönüşerek ödül gecesine gidiyor. Gecede dans sırasında biri geliyor yanına, kim? Selçuk.

Selçuk meğer ajanmış. Bu sebeple gitmesi gerekmiş o gece. Haber de verememiş. 

Harika affediyor onu. 

*

Beraber büyüdükleri ve biricik arkadaşı olan Gülizar ile Harika'nın abisi İrfan çocukluktan beri birbirlerine aşıklarmış. Evlenmeye karar veriyorlar.  Melek Hanım şiddetle karşı çıkıyor ama İrfan kararlı. Evleniyorlar. Gülizar hemşire, İrfan matbaada çalışıyor. 

Melek Hanım ile Harun Bey de evlenecekler. Selçuk davet ediliyor ama yine gelmiyor. Yine ortada yok. Selçuk’un daha önce bir akrabam diye tanıştırdığı Fuat’tan öğreniyor ki Selçuk, ajanlığı ortaya çıkınca öldürülmüş. Harika yıkılıyor tabii. 

Bir zaman sonra Harika, Kamuran Bey aracılılığıyla tiyatroda iş buluyor. Çehov’un Martı’sını oynayacaklar. Tiyatroda arka plandaki işleri yapan Harika, bir rol sahibi hasta olup gelemeyince onun rolünü üstleniyor. Bu kez kullandığı isim H.Ak. 

Daha önce Selçuk'un akrabası diye tanıdığı Fuat Aydınoğlu müfettiş ve tiyatroları teftişe gidiyor, komünist unsur var mı diye. O ara Harika’ya aşık oluyor. Harika da ona. Harika'nın ona aşkı biraz vicdan azaplı tabii. Zaten kız hep üzülmeye yer arıyor. Üzülmeye, kendini suçlamaya. Kuzum ya, kıyamam. 

Harika, bir gün sokakta Selçuk’u gördüğünü sanıp Selçuk’un evine gidiyor. Radyo frekanslarını karıştırıyor onunlayken yaptıkları gibi. Selçuk'un bir görevi de radyo frekanslarına gizlenmiş şifreleri deşifre etmekmiş. Harika ondan daha iyi yapıyordu bu işi. 

Harika, radyodan şifreli mesaj alıyor. Mesaj Selçuk'tan. Ölmemiş. 

Fuat’a anlatıyor Harika. Fuat Selçuk’un yaralandığını ama ölmediğini, güvenlik için başka ülkeye gönderildiğini itiraf ediyor. 

Harika Fuat’tan yeni bir hayat istiyor. 

Bir gün haber geliyor. Selçuk’un evinde yangın çıkmış, Harika da oradaymış, ölmüş. 

Harika öldü diye biliyor herkes. Ama o Selçuk’un yanına gidiyor. 

Selçuk'la beraber yabancı memlekette üç yıl kalıp gidiyor. 

Gülizar ve İrfan'a her yıl dünyanın çeşitli yerlerinden isimsiz bir kartpostal geliyor. Gülizar ve İrfan da hafiften şüphelenmeye başlıyor bu kartpostalları gönderen Harika mı diye ama bir delilleri yok. 

Selçuk Harika'nın bir yerlerde olduğunu düşünüyor ve bu kitabı yazıyor. Kitabı yazarken Kamuran, İrfan ve Gülizar’ın anlatımlarına da başvuruyor.

Melek Hanımsa Harun Bey Demokrat Parti'den milletvekili olduktan sonra çıktıkları gemi seyahatinde başını çarpıp ölüyor. Harun Bey, vatana ihanetten yargılanıp sonra serbest kalıyor .

*

Kitapta hem bu bireysel hayat hikayeleri hem de dönemin olayları kısa ve sade şekilde yer alıyor. Atatürk'ün ölümü, Tan gazetesi baskını, Sabahattin Ali-Nihal Atsız kavgası, Alman Naziler ve faşizm, İkinci Dünya Savaşında Türkiye'nin durumu gibi.

*

Çok severek beğenerek okudum. 

SIRLARIN SIRRI

 

SIRLARIN SIRRI

(The Secret of Secrets)

Dan Brown

2025

Türkçesi: Petek Demir İpek Demir

Altın Kitaplar Yayınevi

1.Basım - Temmuz 2025

655 sayfa

 

İnsan zihninin beynin -daha genel olarak bedenin- içinde yer almadığını, zihin için bir fiziksel sınır olmadığını, dolayısıyla beden dışı deneyimlerin mümkün olduğunu anlatan bir profesör var. Bu bilgilere dair yazdığı kitabı yayımlanmak üzere. Fakat CIA bu bilgilerin yayılmasını istemediği için kitabı ortadan kaldırmaya girişiyor. Bunun için de sik sik işler yapıyor. Hikaye bu. 

Öncelikle “dünyayı sarsacak bilgi” diye lanse edilen hiçbir şeyin dünyayı sarsacağını sanmıyorum. Bilgi bu kadar önemli bir şey değil çünkü. Bilgi sayesinde insanların rasyonel davranacağını ummak çok saf, çok romantik. Al bugün ABD Başkanı Trump’ın pedofili bir yamyam olduğunu biliyoruz da ne oluyor? Ya da sigara içmek sağlığa zararlıdır. Bunu herkes biliyor da ne oluyor? Kim bu bilgiye dayanarak sigara içmeyi bırakıyor? Örnekleri çoğaltın istediğiniz kadar. Ne işe yarıyor bu bilgiler? Sosyal medyada tonla bilgi dolaşıyor. Doğru bilgiler o doğruları sulandıran başka bilgilerle karışıyor ve hayatımıza bu bilgileri öğrenmeden öncesi ve öğrendikten sonrası arasında hiçbir fark olmadan devam ediyoruz. O yüzden kitapta bana CIA’nin bu bilgiler yayılmasın diye çabalaması zorlama geldi. Niye bunun için uğraşsınlar? Birkaç internet trolü ile her gerçek ve doğru bilgi çarpıtılabilir, sulandırılabilir ve ciddiyetsizleştirilebilir. Çok daha kolay bir yöntem bu. Ancak kitapta CIA bunun yerine neler yapıyor bakın.

*

Robert Langdon. Dini simgebilim uzmanı. Dan Brown romanlarının ana karakteri.

Dr. Katherine Solomon. Noetik Bilimci.( Noetik Bilim, insan bilincini inceleyen bir bilim dalı.)

Bu ikisi sevgililer, Prag’da Four Seasons Otel’deler. Katherine, Prag Karl Üniversitesinde konferans verecek. O yüzden oradalar.

Nörobilimci Dr. Brigita Gessner davet etmiş Katherine’i. Bu Gessner’e dikkat! Kötü bir insan!

*

Robert ile Katherine sabah otelde yatakta ne güzel ağnanacaklarken kurtlu Robert yerinde duramıyor. “Yirmağa gideyrum” diye çıkıyor otelden. Sabahları yüzmezse kendine gelemiyormuş.

*

Havuzda yüzmesini yüzdükten sonra otele dönerken yolda ne görse beğenirsiniz? Güneş taçlı, mızraklı, ölüm kokulu hayalet gibi bir kadın. Tam da gece Katherine’nin rüyasında gördüğü gibi. Katherine gece bir rüya görüyor, sonra Robert’a anlatıyor.  Rüyasında Katherine bu kadını (Güneş taçlı, mızraklı, ölüm kokulu hayalet kadın ) görmüş ve sonra otel patlamış.

Robert, kadını görünce Katherine’nin bu rüyasını hatırlıyor ve hemen otele koşup oteli boşaltın, acil durum, tehlike, diyor, yangın alarmını çalıştırıyor. Odaya koşuyor ama Katherine’yi odada bulamıyor. Odanın camından cumburlop Vltava Nehrine atlıyor. Buz gibi nehirde bir süre yüzüyor, bakıyor otel patlamamış, sakinleşip otele geri gidiyor.

Odasına giriyor, Katherine not bırakmış, laboratuvara gittiğine dair. Dr. Brigita Gessner, Katherine’yi laboratuarına davet etmiş.

*

Çekya istihbaratından (UZSI) biri geliyor Langdon’un odasına. Adı Janacek. Sabah neden oteli boşalttırdığını sorguluyor. Langdon, yanılmışım, bomba olacak sandım, diyor ama anlatamıyor. Janacek, gerçekten de ekibim sabah bir bombayı etkisiz hale getirdi, diyor. 

Bu arada Abd Büyükelçiliği hukuk ateşesi Michael Harris geliyor. Abd vatandaşlarına yardım edermiş.

Langdon rüya hikayesini anlatmak zorunda kalıyor. Janacek inanmıyor tabii. Janacek’in iddiasına göre Solomon geleceği görmekle ilgili kitap yazıyor, bu da onun reklam çalışması için tasarlanan bir olay.

Langdon, Janacek ve Janacek’in şoförü aynı zamanda yeğeni Pavel, Katherine’nin gittiği Gessner’in laboratuvarına gidiyorlar. Kapıyı açan yok. Ses yok. İçeri giriyorlar. Bir heykel yanlış yerleştirilmiş. Langdon fark ediyor, heykeli düzeltince bir geçit açılıyor. Langdon çaktırmadan bu geçitten giriyor.

Büyük bir cam kapsül görüyor. İçinde bir kadın var. Önce Katherine’yi gördüğünü sanıyor ama içerideki Brigita Gessner. Ölmüş.

Gessner’in yardımcısı Sasha Vesna’yı görüyor sonra. Sasha epilepsi diye çocukken akıl hastanesine yatırılmış. Gessner onu oradan alıp iyileştirmiş. Epilepsi hastalarını iyileştiren çalışmalar yapıyor Gessner. Sonra Sasha’yı asistanı yapmış.

*

Şimdi burada Golem’den bahsetmeliyim.

Golem, kil canavarı. 16.yy efsanesi. Bir haham, halkını korusun diye kilden canavar yapıp başka alemden gelen bir ruhla aşılamış. Alnına da ibranice EMET yani GERÇEK yazmış. Adını İbranicede "ham materyal" anlamına gelen Golem koymuş. Ama sonra canavar, topluluğun güvenliğini sağlamak için öldürmeye başlayınca Haham, harflerden birini silmiş, anlam ÖLÜM’e dönüşmüş. 

“Gerçek, Ölüm olmuştu.” Sf.57

Sasha akıl hastanesindeyken hemşirelerden çok dayak yemiş. Ailesi de ilgilenmemiş. Zavallı terk edilmiş kimsesiz bir yavrucak. O gün orada Golem ile Sasha’nın ruhları karşılaşmış. Golem onu hemşire dayağından kurtarmış. Ve artık Sasha’nın koruyucu meleği olmuş. Ona ihanet eden herkesi öldürecekmiş.

*

Golem de labaratuvara geliyor gizlice. Janacek’i uçurumdan itiyor, Janacek ölüyor. Az öncesinde Amerikan büyükelçisi Janacek’e telefon edip “Otele hiç bomba konulmadığını biliyoruz” diyor. Meğerse kodaman biri Janacek’i arayıp Katherine ve Langdon’u tutukla demiş.

Sasha Vesna ve Langdon çıkıyorlar labaratuvardan. Sasha’nın evine gidiyorlar. Sasha ile Michael Harris daha öncesinden tanışıyorlar. Harris de Sasha’nın evine gelecek, telefonda öyle konuşuyorlar.

Michael Harris ile Sasha’nın tanışıklığı görev icabı. Büyükelçi Heide Nagel, üstlerinden gelen bir emirle Michael’e Sasha ile yakınlık kurması görevi vermiş. Michael bu görevden etik olarak huzursuz ama emir demiri keser diyerekten devam ediyor.

Sasha’nın evinde kapının altından bir not bırakılıyor. Not Langdon’a. Notta yazıyor ki: “Katherine elimde. Petrin Kulesi’ne gel.” Yola çıkıyor Langdon.

Dayısı Janacek’in Langdon tarafından öldürüldüğünü düşünen Pavel, mavi alarm veriyor. Bir polisin öldürüldüğü haberi ve öldüren olarak da Langdon’un resmi yayınlanıyor. O sırada Langdon takside, taksici ihbar ediyor. Pavel oraya doğru yola çıkıyor.

Langdon Petrin Kulesinde bir çiftten telefon rica edip maillerine bakıyor. Katherine’den mail gelmiş olabilir diye. Gelmiş gerçekten de. Enokyan dilinde bir mail atmış Katherine.

 “Genellikle Melek Dili olarak bilinen Enokyan dili, Prag’da kendilerini gizemci ilan eden John Dee ve Edward Kelley adlarında iki İngiliz tarafından 1583 yılında keşfedilmişti. Bu dil sayesinde medyumların ruhlarla konuşup başka alemlerden bilgi alabildikleri iddia ediliyordu.” Sf.224

Pavel de geliyor kuleye. Langdon onu görüp kaçıyor. 

Katherine’nin mailini çözmeye çalışıyor. Harfleri İngilizceye çevirince CODEX XL oluyormuş. “Şeytanın İncili” diye bilinen esrarengiz bir kitapmış. Bir keşiş tarafından bir gecede yazıldığı rivayet ediliyor ama yazması on yıllar sürecek nitelikte dev boyutta bir kitap. Ona şeytanın yardım ettiği söyleniyor.

Langdon bu incilin olduğu Klementinum’daki kütüphaneye gidiyor. Pavel de peşinden.

Pavel sahte yangın alarmı verdirip kütüphaneyi boşalttırıyor. Langdon, kütüphanedeki kitaplık görünümlü gizli kapıyı bildiği için gizli kapıyı açıp giriyor. İçeride Katherine.

Katherine'nin kitabının basılacağı yayınevinin IT elemanı, Katherine’ni aramış ve kitap kopyasının heck’lendiğini, kendisinin de güvenli bir yere geçmesini söylemiş. Katherine hemen otelin bilgisayarından kitabın çıktısını alıp Robert’a gizli şifreli maili atıp kütüphaneye saklanmış.

Pavel, gizli kapının yerini öğreniyor müze görevlisinden. Robert kaçmak için Katherine’nin kitabını yakıp küçük bir yangın çıkartıyor. Böylece kurtuluyorlar.

Büyükelçilikten yetkililer karşılıyor onları dışarıda. Büyükelçinin konutuna gitmek üzere arabaya biniyorlar.

Yolda Robert, Katherine’ne kitapta ne yazdığını soruyor, bu kadar önemli ne buldun? 

Tekrarlanabilirlik krizi veya replikasyon krizi. Bilim insanları deneyler yapıyorlar, ilkinde tutuyor ama bir daha tutmuyor. Ganzfeld Deneyi adlı bu deneyde iki ayrı odadaki denek birtakım görselleri birbirlerine zihinsel olarak iletiyorlar. Zihinsel telepati mümkün yani. Ama tekrarlanamayınca eleştirilmiş bu deney. Katherine diyor ki, halbuki örneğin atletizmde bir atlet rekor kırdı diyelim. Aynı performansı iki kez tekrarlayamaması bunun gerçekleşmediği anlamına gelmez. Bilimde tekrarlanabilirlik bilimin ayrılmaz parçası. Ama makro düzeyde böyle. Kuantum dünyası öngörülemez. Bilinç de etten kemikten bir organ değil, kuantum dünyasında yer alıyor. Bu yüzden onun da öngörülebilirliğini gözlemlemek çok zor. Nasıl ki ayna olmadan gözünü kendi gözlerinle gözlemleyemezsin. Bilinci de kendi bilincinle gözlemleyemezsin. 

GABA yani gama aminobütirik asit. Beynin gelen verileri filtrelediği biyolojik mekanizma. Örneğin yeni doğan bebeklerin yüksek GABA seviyeleri var. Bu, gözünün önündekiler dışında her şeyi filtrelemelerine sebep oluyormuş. Biz yetişkinler de kalabalık bir ortamda karşımızdakini ilgiyle dinlerken başka sesleri duymayız ama sıkıldığımızda dışarıdaki gürültüyü fark ederiz. Yani beyne girecek sinyallere karar vermek. 

Bu konuya çalışırken Brigitte Gessner’in çalışmalarına ulaşmış. Epilepsi çipi yapmış Gessner. Çip, beynin GABA tepkisini tetikleyip başlayacak nöbeti engelliyormuş. 

Etrafımızda algılayamadığımız bir gerçeklik var, GABA beynimizin kaldıramayacağı şeyleri deneyimlemeyi engelleyen bir perde. Ölüm esnasında GABA seviyesi düşüyor yani beynin tüm filtreleri kalkıyor. O yüzden ölümden dönenler mutluluktan, ruhlarının bedenlerinden çıkmış gibi olduğundan, huzurdan bahsediyor.

“Bana göre bilincimiz ölüm anında fiziksel alemi bırakıyor ve tekrar bütünle birleşiyor. Artık sinyali almak için bir bedene ihtiyaç kalmıyor. Sinyal sen oluyorsun.” Sf.335

Peygamberler ve Einstein, Galileo gibi bazı dehalar bu filtreleri ölmeden kaldırabilmiş insanlar.

Tesla’nın dediği: “Beynim sadece bir alıcı. Evrende, bilgiyi çektiğimiz bir merkez var.” Sf.336.

Uyuşturucu maddeler de bu filtreleri kaldırıyor diye mutluluk veriyormuş. İnsanlar beyin filtrelerini kaldırır ve bütün halindeki bir tür olduğuna inanırsa kapsayıcılık ve birliktelik duygusu olan bir gelecek olabilir.

“Genişlemiş bilinç, evrensel bağlantı, sınırsız sevgi, ruhsal uyanış, yaratıcı deha. (…) Hepimizde bu kapasite var, bizler sadece bunu deneyimleyecek kimyasallardan yoksunuz.” Sf.338

 

*

Büyükelçinin konağına geliyorlar, Petschek Villası. Eskiden varlıklı bir sanayicinin eviymiş, sonra Naziler işgal etmiş. Sonra da Abd hükümetinin olmuş.

(Yazar böyle her ev, kule, bina, otel, park, bahçe, kafe, tarihi turistik her yerin gelmişini geçmişini de anlatıyor. Elinde bu kitapla Prag gezen insanlar olabilir. Rehber gibisine. Öyle bir aktivite var. Okuduğu romandaki yerleri gezmek.)

Büyükelçi diyor ki, kitap basıldığında ulusal güvenliğe tehdit oluşturacağına inanan güçlü kurumlar var. Bay Finch gelecek, bu işle ilgilenen, ama önce gizlilik sözleşmesi imzalamalısınız.

Yani kitap hakkında konuşacaklar, böylece sözleşme gereği Katherine bir daha kitabı yazamayacak.

Büyükelçiye bir telefon geliyor, büyükelçi odadan çıkıyor. Robert, yayınevinin editörünü arıyor. Editör diyor ki sisteme girip kitabı çalanları bulduk. İn-Q-Tel diye bir şirket. CIA’nin fonladığı bir şirket, kısaca Q. Büyükelçi de eski CIA ajanı.

Büyükelçiye gelen telefonda Michael Harris’in Sasha’nın evinde ölü bulunduğu, Sasha’nın ise evde olmadığı söyleniyor. Büyükelçi bir çalışanını kaybetmeye ve kukla olmaya dayanamıyor ve Finch’ten kurtulmaya karar veriyor.

Büyükelçi CIA’in bu kitaptan neden kurtulmak istediğini bilmiyor. Şunu biliyor, CIA bu kitabın Q’nun en önemli yatırımına tehdit oluşturacağını düşünüyormuş. Prag’da yapılan bu çok gizli tesisin adı Eşik imiş. İnsan bilinciyle ilgili bilimsel araştırma tesisi bir çeşit. Tesis yeraltında. 1950’de Sovyet bombalarından sığınmak için Prag’da dev sığınaklar inşa edilmiş. Eşik de oradaymış. Folimanka Parkın altında.

Robert, kendilerini kurtaracak bilginin orada olduğunu düşünüyor ve Robert, Katherine, Nagel hep birlikte oraya gidiyorlar.

Eşik’in girişi Gessner’in Haç Burcu denilen yerdeki laboratuvarında. 

Golem de oraya gidiyor.

Bu sırada büyükelçi Nagel’i bir çalışanı arıyor. Michael Harris’in üzerinde Büyükelçiye yazılmış bir mektup varmış. O mektubu almak üzere Nagel büyükelçilik binasına gidiyor. Mektupta yazıyor ki “Sasha’ya yardım edin” Bir de YouTube adresi var. Golem’in Gessner’e işkence ederek söylettiği itiraflar.

Eşik’e varan Robert ve Katherine cerrahi bir ortamla karşılaşıyor. Anlıyorlar ki insan beyni ve bedeni üzerinde beden dışı deneyimler yaşatacak deneyler yapıyorlar. Denek de zavallı Sasha.

Burada GABA seviyesini etkileyecek beyin çipi yapıyorlar. Bilinç savaşları çıkacağını düşünen Abd ve CIA, psişik silahlanma yarışına girişmiş.

Burada Katherine’in imkansız olarak gördüğü yapay nöron yapmışlar. Nöron teknolojisi konusunu Katherine kitabında yazmış. Hem de doktora tezinde, yirmi üç yıl önce bahsetmiş ilkin.

Katherine’nin araştırması ve kitabının konusu davranışsal senkronizasyon. Kuşlar, balıklar birlikte hareket ediyor. Işık hızından daha hızlı tepki süreleri var. Tek bir organizma gibiler. Aynı anda hareket ediyorlar, çünkü birbirlerine bağlı bir sistemleri var.

“Tıpkı birleşerek bizi oluşturan vücudumuzdaki hücreler gibi.” Sf.227

 “Aynı şeyin biz insanlar için de geçerli olduğuna inanıyorum. Kendimizi yalnız bireyler olarak görüyoruz ama aslında çok daha büyük bir organizmanın parçalarıyız. Hissettiğimiz yalnızlığın sebebi, gerçeği göremeyişimiz. Aslında, bütüne entegre olmuşuz. Ayrı oluşumuz, bizim ortak yanılgımız.” Sf.227

Beyin bir alıcı. “Mevcut küresel bilinç bulutundan almak istediği özel sinyalleri seçiyor.” Sf.256

Hafızamızdaki tüm veriler biz onlara ulaşıncaya kadar başka bir yerde bekliyor.

*

Finch, Katherine ve Langdon’u buluyor Eşik’te. Öldüresi var ama öldürmeden önce uzun uzun kendini ve sistemini anlatıyor, tipik. Anlatmayıp yekten vursa hikaye biter. O yüzden anlatıyor. "Eşik, yaşamla ölüm arasındaki o gizemli yerdir.” diyor. Sf.524

“Biz Ölürken GABA seviyesi düşer, beyin filtreleri kalkar ve gerçekliği çok daha geniş bir bant aralığımda algılarız.” Sf.524

CIA bunu yapıyor Eşik’te alet edevatla. Bu anı dışarıdan gözlemleyebiliyorlarmış. Böylece yerleşik olmayan bilinçle beden dışı deneyim yaşanmasını sağlayabiliyorlarmış.

“Kapsüllerdeki deneklerden biri ölümün eşiğine getirildiğinde bilinçleri bedenlerinden ayrılır. Güçlü zihin bağlarını koparmış bir ruh haline gelir, fiziksel bedenin dışındaki bir bilinç de denebilir. Bu durumdaki kişiye psikonot diyoruz. Ve bu olduğu da yani psikonot kapsülün dışına çıktığında, kubbeden yukarı yükseldiğinde ve dışarıdaki dünyaya ulaştığında neler gördüğünü tam manasıyla izleyebiliyoruz. Bu ekranlar bize bedeninden ayrılmış zihnin gözünden… sözün kısası, yerleşik olmayan bilincin tüm deneyimlerini gösterecek.” Sf.525

Matrix gibisine. İnsanların canlısını köle ettikleri gibi ölüsünü de köle edecekler kendilerine. Ve onları dron gibi yöneten bir pilot olacakmış. Böylece savaş alanlarını, toplantı odalarını hiç fark edilmeden izleyecekler. Hıyarlar, bu olursa bunun savurucusuda olur. Bu yapılırsa bunun sinyal kesici gibi olanı da yapılır. O mümkünse bu da neden mümkün olmasın?

Eski Stargate projesinin devamıymış bu. O zaman başarısız oldu diye tepki çekmiş proje. Beden dışı deneyim yaşayan eski çalışanlar anılarını kitaplaştırmış. CIA bu kitaplara müdahale etmeyip çalışanları üçkağıtçı eski çalışanların yanıltıcı bilgileri demiş.

*

O sırada Golem de Eşik’te. Patlatacak orayı, düzeneği kuruyor. Sonra da Finch’in sesini duyup onların yanına gidiyor. Finch’i etkisiz hale getirip Katherine ile Langdon’a kaçın, diyor, patlayacak burası. Katherine ile Langdon kaçıyor. Golem Finch’i deney kapsüllerine sokuyor. Al şimdi sen ol bakalım psikonotbok.

Robert ve Katherine Eşik’ten çıkıp Sasha’nın evine gidiyorlar. Gizli bir odada Sasha'yı buluyorlar. Ama…

Golem meğer Sasha imiş. Sasha’nın bedeninde iki farklı kişilik.

Michael Harris’i Sasha’nın evinde öldüren Golem.

Langdon’a Katherine’nin Petrin Tepesinde olduğu uyduruk notunu Golem göndermiş. Langdon evden gitsin de Harris geldiğinde Harris’i rahatça öldürebilsin diye. Çünkü Harris Sasha’ya ihanet etti. Onu seviyormuş gibi davrandı.

Gessner’i de Golem öldürdü. Sasha’nın bedenini ve zihnini istismar ediyor diye. Gessner’i öldürmeden önce ondan öğreniyor Prag’ın altında Eşik adlı kan dondurucu şeyler yaptıkları bir yapı inşa ettiklerini.

Ve Golem aslında Sasha imiş.

ŞOK!

Sasha, büyükelçi Nagel’e gidiyor. Kendisine ne olduğunu, neler yaptığını bilmiyor. Michael bir zaman demiş ki kendini tehlikede hissedersen Nagel'e git. Nagel, Sasha’yı korumaya karar veriyor. ABD’ye yolluyor iltica için. Önemli biri olduğundan ona iyi bakılacağını düşünüyor. Kendisi de bizzat ilgilenecekmiş.

*

Katherine’nin kitabı yok olmamış bu arada.  Langdon, kütüphanede Pavel'den kurtulmak için kitabı yakmıştı ama sadece biyografi kısmını yakmış.

Katherine Langdon’a seni seviyorum diyor, böyle bitiyor hikaye.

 *

Kitapta anlatılan metafizik, kuantum ve benzeri konulara sıcak bakıyorum. Bence de zihin ya da bilinç ya da ruh, adı her neyse, bedenle sınırlı olmak zorunda değil. O çıksın dolaşsın, fiziksel olarak onu tutan yok. 

Yazarın derdi asıl bunu anlatmak. Bakın neler öğrendim, neler biliyorum, demek. Ama bunu anlatmak için yarattığı aksiyon ne beya? Attığı taş ürküttüğü kurbağaya değmez bence. (Katherine'nin rüyasını odaya konulan dinleme cihazından duymuşlar. Sonra prodüksiyon yapmışlar, o kılıkta kadın geçecek de Langdon panikleyecek de... Amaaaaan!)

Bir de  akıllı, başarılı, olgun, güzel profesör kadın ve bu kadının Langdon'a aşık olması, hikayenin sonunda da kadının Langdon'a "Seni seviyorum!" demesi... Tam altmış yaş erkek yazar fantezisi.

*

Dan Brown'dur, eğlencesine okuyoruz.